De vlucht wordt duur betaald, de oorlogsgeschiedenis van twee joodse families
Loes Gompes
Z.pl.: Alfabet Uitgevers
2024
363 blz.
Gedegen en heldere beschrijving van de vluchtverhalen van de joodse families Gompes en Schpektor in de Tweede wereldoorlog en een reconstructie van de “opmerkelijk nonchalante houding van de Nederlandse regering ten opzichte van de Nederlandse joden die Europa probeerden te ontvluchten.” Beschamende lectuur.
Opmerkelijke passages
- Over particuliere hulp aan vluchtelingen. (44–52)
- “De Nederlandse regering juichte deze initiatieven van harte toe. Zij stelde zich op het standpunt dat het budget voor de vluchtelingen in principe uit deze particuliere fondsen moest komen. Zo drukte de vluchtelingenhulp niet op de rijksbegroting.” (44)
- Over het Queen Wilhelmina Fund en jonkheer ir. Otto Cornelis Adriaan van Lidt de Jeude.
- Over vluchtelingen in Frankrijk, waar de regering al in 1939 besloot tot internering van vluchtelingen uit Duitsland. (59)
- 1938: Conferentie van Evian. Enige land ter wereld dat joodse vluchtelingen wilde opnemen was de Dominicaanse Republiek. (54)
- Weigering van Suriname en de Antillen om Nederlandse vluchtelingen op te nemen. Nederlands-Indië in beperkte mate. (65–70)
- “Beoordeling op nut voor de koloniale maatschappij, niet op de noodzaak van hun vlucht.” (69)
- “Na het uitbreken van de oorlog in West-Europa duurde het een halfjaar voordat de eerste boot met steun van de Nederlandse regering in Londen vanuit Lissabon naar Nederlands-Indië kon vertrekken.” (71)
- Van Lidt de Jeude schreef dat overwogen werd vluchtelingen in Zuid-Afrika onder te brengen. “Min. Van Kleffens is daartegen, omdat men in Z.-Afrika geen joden wenscht. Inderdaad is daar een stroming om het Hollandsche element te versterken. Men denkt aan rasechte Hollanders die zich daar blijvend zouden vestigen en zich met de bevolking zouden vermengen. Maar die kunnen wij niet ‘leveren’.” (72)
- Over Alfred Wiener die voor de oorlog tot ongenoegen van Colijn aandacht vroeg voor de misdaden van de nazi’s en in de oorlog gevraagd werd joodse geldschieters in de Verenigde Staten te benaderen. (74–76)
- De Nederlandse regering wenste 10.000 dollar voor het levensonderhoud van de vluchtelingen in Nederlands-Indië. (76)
- Enkele diplomaten redden duizenden levens door de consulaire voorschriften te overtreden. O.a. Van Dobben en Jan Zwartendijk. “Het leverde Zwartendijk in 1964 een reprimande op van de Nederlandse regering.” (91)
- Over de opvang van Nederlandse vluchtelingen in Portugal. Pensionkosten werden betaald en zakgeld van 1 escudo (4 cent) per dag, in 1942 verhoogd tot 5 escudo's (20 cent) per dag. (116)
- Bij de vlucht kreeg grootvader voordat de loopplank werd betreden van het schip dat hem naar Batavia zou brengen een overzicht van alle door de regering voor hem gemaakte kosten en werd hem gevraagd een schudverklaring te tekenen. Na de oorlog moest hij alles terugbetalen. (131–132)
- Over Sally Noach, joodse handelaar in zijden stoffen en Perzische tapijten, tolk-vertaler op het Nederlandse consulaat in Lyon. (146–150). Hij deed veel wat de overheid naliet en kwam in conflict met Nederlandse gezagsdragers. (190–197)
- Over het bijzondere lakse beleid van de Nederlandse regering. (159–164; 177–178)
- Epiloog. Bondige samenvatting van de vluchtverhalen van beide families. (283–287)
Lees ook:
Leesimpressie: De vluchtelingenrepubliek door David de Boer & Geert Janssen
Leesimpressie: Ellis Island door Georges Perec en Robert Bober
