Alwyn Roux het ’n onderhoud wat ek gevoer met Alison Stander oor haar wisseldosentskap aan die Universiteit van Leiden vroeër vanjaar. Sy was ses weke daar gewees, van Februarie tot middel-Maart. Earl Basson het die tweede deel van die wisseldosentskap beklee. Sy onderhoud kan hier gelees word.
Jy en Earl, wat was die spesifieke fokus van julle onderskeie gasdosentskappe vanjaar? Watter aspekte van die Afrikaanse taalkunde het julle vir die Leidse studente uitgesonder en wat het hierdie keuse gerig?
My gasdosentskap het hoofsaaklik gefokus op die verdere ontwikkeling van Nederlandse studente se Afrikaansvaardighede as addisioneletaalsprekers. Die doel was om studente se praktiese gebruik van Afrikaans te versterk deur middel van lees-, luister-, skryf- en spreekaktiwiteite wat hulle meer selfvertroue in die taal sou gee.
Omdat die studente reeds ’n grondige blootstelling aan Afrikaans gehad het, kon ons meer aandag gee aan natuurlike taalgebruik, taalnuanses en die kleiner verskille tussen Afrikaans en Nederlands wat dikwels eers later in die leerproses duidelik word. Ek het veral gefokus op aspekte soos woordgebruik, sinsbou, uitspraak en die manier waarop sekere taalvorme anders funksioneer as in Nederlands.
Die studente het ook gereeld praktiese oefeninge en aktiwiteite op die universiteit se leerplatform voltooi om hul taalvaardighede verder te ontwikkel en meer onafhanklik met Afrikaans te werk.
Die inhoud van die kursus is grootliks gerig deur die behoeftes van die studente as addisioneletaalsprekers. Die fokus was minder op abstrakte teorie en meer daarop om hulle gemakliker en meer selfversekerd in Afrikaans te laat kommunikeer. Ek wou hê dat hulle Afrikaans as ’n lewende en toeganklike taal moes ervaar wat tegelyk bekend én uniek voel.
Hoe het die Nederlandse studente Afrikaans as voorwerp van taalkundige ondersoek benader? Watter elemente het hulle die sterkste geboei en waar het hulle die meeste weerstand of verwondering ervaar?
Die Nederlandse studente het Afrikaans met groot entoesiasme en nuuskierigheid benader. Omdat daar soveel ooreenkomste tussen die twee tale bestaan, het hulle dikwels vinnig selfvertroue ontwikkel wanneer hulle Afrikaanse tekste lees of luister. Terselfdertyd het hulle ook besef dat Afrikaans sy eie ritme, taalpatrone en gebruikswyses het wat nie altyd direk met Nederlands ooreenstem nie.
Hulle was veral geïnteresseerd in die klein verskille tussen die tale wat ’n groot invloed op betekenis of natuurlike taalgebruik kan hê. Aspekte soos woordvolgorde, vaste uitdrukkings, uitspraak en alledaagse spreektaal het baie gesprekke ontlok. Die studente het dit interessant gevind hoe sekere taalvorme baie bekend klink, maar tog anders gebruik word in Afrikaans.
Die informele en toeganklike aard van Afrikaans het ook sterk by hulle aanklank gevind. Baie studente het gevoel dat Afrikaans meer direk en spontaan klink, wat hulle gehelp het om vinniger aan die taal deel te neem en daarmee te eksperimenteer.
Die geskiedenis van Afrikaans en die Suid-Afrikaanse konteks is wel kortliks bespreek, maar die fokus van my aanbiedings was hoofsaaklik op praktiese taalgebruik en taalverwerwing eerder as op die breër politieke of historiese dimensies van die taal.
Die gasdosentskap bied ’n besondere geleentheid om Afrikaans en Nederlands kontrasterend te belig. Watter raakvlakke of hindernisse tussen die twee tale het in die loop van jou aanbiedings skerper na vore getree as wat jy verwag het?
Een van die interessantste ervarings tydens die gasdosentskap was om te sien hoe maklik studente aanvanklik tussen Afrikaans en Nederlands beweeg, maar ook hoe vinnig klein verskille tot onsekerheid kan lei. Geskrewe Afrikaans was vir baie studente relatief toeganklik, maar mondelinge kommunikasie het soms meer konsentrasie en aanpassing vereis.
Uitspraak, tempo en intonasie het ’n groter rol gespeel as wat ek verwag het. Studente kon dikwels die algemene betekenis verstaan, maar sekere klanke en natuurlike spreektempo het hulle soms oor spesifieke woorde of frases laat twyfel. Dit het interessante gesprekke geskep oor hoe naby verwante tale tog hul eie unieke identiteit behou.
Nog ’n aspek wat sterk na vore gekom het, was hoe studente voortdurend patrone tussen die twee tale probeer vergelyk het. Hierdie vergelykings het die leerproses baie ondersteun, omdat hulle nuwe taalstrukture dikwels vinnig kon herken en toepas.
Watter rol speel hierdie soort uitruil tussen Suid-Afrika en die Lae Lande in die volhoubaarheid van die Afrikaanse taalkunde as navorsingsveld, en omgekeerd?
Hierdie soort akademiese uitruil speel ’n baie belangrike rol in die voortgesette ontwikkeling en sigbaarheid van Afrikaanse taalkunde. Dit skep geleenthede vir nuwe gesprekke, samewerking en perspektiewe wat ’n mens nie altyd binne jou eie akademiese konteks ervaar nie.
Vir my was dit besonder waardevol om te sien hoe groot die belangstelling in Afrikaans steeds in die Lae Lande is, veral onder studente wat die taal vanuit ’n taalverwerwings- en kontrastiewe perspektief benader. Sulke uitruilgeleenthede help om Afrikaans internasionaal sigbaar te hou en wys ook dat die taal steeds relevant is binne groter gesprekke oor taalonderrig, meertaligheid en verwante tale.
Omgekeerd bied Suid-Afrika se taalwerklikheid ook waardevolle insigte vir Nederlandse studente en akademici, veral rondom meertaligheid, addisioneletaalonderrig en die praktyk van taalgebruik in diverse kontekste. Hierdie soort samewerking skep ruimte vir wedersydse leer en nuwe akademiese netwerke wat toekomstige navorsing verder kan versterk.
Wat neem jy uit Leiden terug op vakkundige of persoonlike vlak wat hier in Suid-Afrika verdere beslag gaan kry?
Ek neem uit Leiden ’n hernude waardering vir internasionale samewerking en vir die waarde van taalonderrig oor kulture en landsgrense heen terug. Die ervaring het my opnuut laat besef hoe belangrik dit is om taal op ’n praktiese, toeganklike en studentgesentreerde manier aan te bied.
Op vakkundige vlak het die ervaring my verder laat nadink oor hoe ons Afrikaans vir addisioneletaalsprekers aanbied, veral hoe belangrik dit is om studente aktief met die taal te laat werk deur praktiese toepassings, digitale hulpmiddels en voortdurende blootstelling aan die taal.
Dit was ook vir my besonder waardevol om te sien hoe taal mense bymekaar kan bring ondanks verskillende agtergronde en kontekste. Die ervaring het my herinner aan hoe belangrik akademiese uitruil is – nie net vir navorsing nie, maar ook vir wedersydse begrip, kulturele gesprek en die bou van langtermynsamewerking tussen instellings en studente.
*
Alison het ’n aantal foto’s gestuur om met Voertaal se lesers te deel.
- Alle foto’s (c) Alison Stander
Lees ook:
In gesprek met Earl Basson oor sy wisseldosentskap aan die Universiteit van Leiden
