Bloed, as en tandpasta: Leven en lot van politieke gevangenen in Rusland
Paul Alexander
Amsterdam: Uitgeverij Jurgen Maas
2026
181 blz.
Een helder en informatief overzicht, gebaseerd op persoonlijke contacten met Russische dissidenten en politieke gevangenen.
- Met veel afbeeldingen van in de gevangenis gemaakte tekeningen, vastgelegd dankzij gevangenislaken, tandpasta, potlood, bloed en as.
Opmerkelijke passages
- Pavel Krisevitsj: “Kunst kent werkelijk geen grenzen.” (11)
- Zeer verrassend om te lezen dat directe en openlijke communicatie met gevangenen in Rusland vanuit het buitenland veelal mogelijk blijkt.
- Over de communicatie met Pavel Krisevitsj in Moskouse gevangenis vanaf juli 2023. (11–14)
- Krisevisj protesteerde voor zijn detentie met acties op straat en achter de tralies zette hij zijn protest voort. De brieven van hem en andere politieke gevangenen schetsen een beeld van het leven in de gevangenis en van de strijd om stand te houden in de hedendaagse goelag. “Ze vertellen verhalen van moed, misère, wanhoop, onverzettelijkheid, en vaak genoeg van het geloof in een rechtvaardiger Rusland.” (15)
- Krisevitsj: “De macht is als vuur zo bang voor onafhankelijke en opstandige geesten, voor iedereen die weigert in de pas te lopen.” (16)
- Over jeugd en achtergrond van Krisevitsj. (21–25)
- Over Andrej Borovikov, stafmedewerker uit het team van Akeksej Navalny. (40–50)
- Ontving De brief voor de koning van Tonke Dragt in Russische vertaling. (45–46)
- “Alle politieke gevangenen benadrukken hoe belangrijk brieven voor het moreel zijn. (...) ‘als balsem voor de ziel’ (...) De buitenwereld biedt bescherming tegen de willekeur in het kamp. (...) Borovikov ontving meer dan vijfduizend brieven. Hij heeft ze allemaal beantwoord en bewaard.” (46)
- Over Vladimir Kara-Moerza. (52–65)
- “Er zitten meer politieke gevangenen vast dan in de nadagen van de Sovjet-Unie.” (55)
- “Permanent in eenzame opsluiting. Hij heeft slechts anderhalf uur per dag beschikking over pen en papier om de vele brieven te beantwoorden en de juridische verweerschriften en zijn journalistieke bijdragen te schrijven.” (61)
- Pavel Krisevitsj schreef boek Dodenhuis Boetyrka dat naar verwachting in de eerste helft van 2026 verschijnt bij de Russische uitgeverij Babel in Tel Aviv. (67)
- Mensenrechtenactivist Aleksandr Podrabinek. (74–85)
- Schreef memoires onder de titel Dissidenten. (77)
- Zijn recentste boek Antisovjetverhalen over de paralellen tussen toen en nu, blijft gewoon te koop in een boekhandel op nog geen vijfhonderd meter afstand van het Kremlin. (79)
- Navalny in de strafkampen (86–97)
- “Veroordeelde Navalny, de dienstdoende bewaker heeft op videocamera vastgelegd dat u uw gezicht waste om 05:24 uur in de ochtend, en volgens het gevangenisschema dient u op te staan om 05:00 en zich te wassen om 06.00 uur. Vanwege de ernst van de situatie (...) wordt u voor de maximale termijn van vijftien dagen naar de isoleercel gestuurd.” (93)
- Reis langs de kampen (98–114)
- Over voormalig politieke gevangene Ivan Astasjin en zijn boek Reis langs Russische detentiecentra. Gebaseerd op tien jaar in de kampen vanaf 2010. Hij vluchtte in 2022. In detentie las hij veel. “Boeken over psychologie en sport komen niet door de censuur.” (108)
- De gevangenisbibliotheek biedt een keur aan kampmemoires, o.a. Solzjenitsyn, Sjalamov en Jevgenia Ginzboerg. (109)
- Over Nathan Sharansky; vanaf 1977 negen jaar in Sovjet kampen. (128–141)
- “De kern van de KGB-methode is: angst en isolement.” (131)
- Over Amsterdamse filmmaker Jessica Gorter en haar documentaire The Dmitriev Affair. (142–155)
- Bericht uit het vrouwenkamp (156–165)
- Over Ljoedmila Razoemova.
- Het leven na een gevangenisstraf. (166–177)
- Over Pavel Krisevitsj.
Lees ook:
Leesimpressie: Wachten op mijn arrestatie in de nacht door Tahir Humut Izgil
