Rivier van bloed, een cultuurgeschiedenis van de Wolga
Michel Krielaars
Amsterdam / Antwerpen: Uitgeverij Pluim
Januari 2026
336 blz.
Veelomvattende notities over de Russische geschiedenis en cultuur aangevuld met reisimpressies. Veel aandacht voor literatuur, maar ook over theater, film en muziek. Ook herinneringen aan correspondentschap voor de NRC in Rusland (2007–2012).
- Zowel historisch als actueel beeld van Rusland stemt bepaald niet vrolijk.
- Veel verwijzingen naar schrijvers: o.a. Michail Saltykov-Sjtsjerdrin (24–25); Aleksandr Radisjtsjev (32–33); Ivan Toergenjev. (42–45); Ivan Krylov (46–50); Svetlana Alexijevitsj (51–52; 295–298); Curzio Malaparte (55–56); Nikolaj Tsjernysjevski (87–89); Venedikt Jerofejev (98–100); Nikolaj Nekrasov (108–109); Sergej Aksakov (109); Fjodor Glinka (109–110); Ivan Gontsjarov (110; 227–231); Jiri Weil (110); Anton Tsjechov (112–114); Nikolaj Gogol (114–117); Jevgenia Ginzburg (120–123); Fjodor Dostojevski (148–151); Maksim Gorki (165–172); Jules Verne (177–179); Viktor Pelevin (181–182); Joseph Roth (184; 1867–188; 312); Guzel Jaschina (191–193; 264–268); Aleksandr Zinovjev (196); Michail Sjisjkin (213–215); Iosif Brodski (217); Oksana Vasjakina (222); Maja Wolny (235–236); Michail Zosjtsjenko (245); Sergej Stepnjak-Kravtsjinski (251–252); Gleb Aleksejev (258–259); Konstantin Fedin (266); Vasili Grossman (289–294); Poesjkin (310); Velimir Chlebnikov (321–322).
Opmerkelijke passages
- Op een verjaardagsfeest van Poetin trad de ABBA-tributeband Björn Again op en danste de hele Kremlintop op “Money, Money, Money”. (21)
- “Na het ideologisch intermezzo van de Sovjet-Unie waarin religie slechts oogluikend was toegestaan, wordt de bron van de Wolga sinds 1990 jaarlijks opnieuw gewijd op 29 mei.” (22)
- Over Afanasi Nikitin, een vijftiende-eeuwse koopman die als eerste Europeaan die naar India reisde en daar een sociologisch en antropologisch verslag over schreef.” (24)
- Over de Amsterdamse Leninvertaler William Carl Siewertsz van Reesema die in Moskou veel buitenlandse kamerden aangaf bij de geheimer politie, o.a. Dirk Schermerhorn, de broer van de latere Nederlandse premier. (71)
- Over Tsjernysjevski, Wat te doen? (1863). “Geen boek heeft de Russische geschiedenis zo beïnvloed als dit maatschappijkritische geschrift.” (87)
- “Eind 1900 dronken de Russen gemiddeld 3,4 liter zuivere alcohol per persoon per jaar. Maar nog geen honderd jaar later lag de jaarlijkse consumptie op achttien liter per inwoner.” ( 98)
- “Bij afwezigheid van een burgerlijke samenleving, waarin overheid en burgers op een democratische wijze samenwerken om orde en rechtvaardigheid in hun land te creëren, is die [Tweede Wereld-] oorlog het voornaamste wat de Russen met elkaar verbindt.” (154)
- Wolga, rivier van bloed. (201)
- Rusland telt 160 kleine volken. (201)
- Slachtoffers: Rode Terreur (1917-1922): minstens 1,5 miljoen Sovjetburgers; 15 miljoen slachtoffers onder Stalin. (219)
- In 1921 eerste concentratiekamp in een klooster; boven de poort: “Met een ijzeren vuist zullen we de mensheid naar het geluk leiden.” (220)
- 5,5 miljoen gesneuvelde Russische militairen in WO I. (223)
- 27 miljoen slachtoffers aan Sovjetzijde in WO II. (226; 289); naast 20 miljoen slachtoffers onder de dictatuur van het proletariaat. (227).
- “Alles bij elkaar opgeteld was tegen 1945 vier vijfde van de 34,5 miljoen mannen en vrouwen die tijdens de oorlog werden gemobiliseerd, gedood, gewond of krijgsgevangene.” (284)
- Nieuw geschiedenislesboek in 2007 waarin Stalin een efficiënte manager werd genoemd, die hoogstens wat onbeduidende fouten had begaan. Sinds 2013 verplicht leerboek. (278)
- Opinieonderzoek in Rusland 2015: 38 procent vond mensenoffers onder Stalin gerechtvaardigd. (279)
- Slothoofdstuk: ”... de hele loop van de Russische geschiedenis, die bolstaat van mythevorming en sterke verhalen. De meeste tsaren, partijleiders en presidenten zijn daarin helden, die hun volk verdedigen tegen een buitenlandse vijand. Terwijl ze in werkelijkheid vooral bezig waren om hun machtspositie te bestendigen door hun grondgebied uit te breiden, oorlogen te voeren, hun volk te onderdrukken en iedere interne tegenspraak te smoren.” (325)
- “De Wolga is in het verhaal van Rusland de slagader. (...) het toneel van oorlogen, opstanden, hongersnoden, gevangenissen en tal van mythes (...) een enkeling die de moed heeft om zijn land ten goede te veranderen. Maar omdat de rivier ook bruist en zichzelf reinigt is ze tevens een bron van kracht en hoop. Niet voor niets luidt een oud Russisch gezegde: de hoop sterft altijd het laatst.” (327)
