‘Een mooie mengelmoes’, meertaligheid in de Gouden Eeuw
Marc Van Oostendorp en Nicoline Van Der Sijs
Amsterdam: Amsterdam University Press
2019
136 blz.

Een zeer boeiende, informatieve publicatie over De wereld in kranten en Dichters maken de taal. Toegankelijk en gedegen. Over de internationale oriëntatie van Nederlandse kranten in de zeventiende eeuw (23–75) en over de ontwikkeling van de Nederlandse standaardtaal en de rol van schrijvers en dichters daarbij (77–127).

• Met fraaie illustraties.
• De titel is ontleend aan een toneelstuk van Bredero (11; 96).

Opmerkelijke passages

• “De Gouden Eeuw was (...) de tijd dat het huidige Nederlands vorm kreeg, maar die taal was zeker niet de enige en hij werd in allerlei opzichten juist gevormd door de veeltaligheid van de Lage Landen. (...) Het nieuwe Nederlands werd zorgvuldig gekweekt in een bed van talen.” (21)
• “Kranten werden in de 17^e eeuw een exportproduct. In de Republiek verschenen in die eeuw 36 Nederlandstalige kranten, maar ook zagen hier de eerste Engelse, Franse en Jiddische kranten het licht en werden er Spaanse en Italiaanse kranten gepubliceerd. Duitse en Engelse uitgevers publiceerden vertalingen van Nederlandse kranten.” (23)
• Het aantal lezers in de Republiek steeg snel door de bevolkingsgroei, de boekdrukkunst en de hoge geletterdheid. Rond 1600 kon 60 procent van de mannen en 40 procent van de vrouwen in de Republiek lezen en schrijven. In de 18^e eeuw liepen de percentages op tot 85 resp. 70 procent. Ter vergelijking in Frankrijk ging het in de 18^e eeuw om circa 28 respectievelijk 14 procent (12; 42).
• De zeventiende-eeuwse Nederlandse kranten openden de wereld voor het brede publiek en boden gedetailleerd inzicht in oorlogsvoering, diplomatie en politieke besluitvorming. Ook veel aandacht voor andere volken en hun leefwijze, ook over Kozakken, Turken, Tartaren en Indianen, waarmee de oorspronkelijke bewoners van zowel Amerika als Azië werden aangeduid. (32)
• “Wie de werken van Vondel, Huygens en Bredero leest, vindt er sporen in van allerlei talen.” (77)
• Het Wilhelmus werd gezongen op de wijs van een Frans liedje (115).

Lees ook:

Leesimpressie: Kikkers en Kaaskoppen door Daniel R Horst

Leesimpressie: Denkend aan Hollands door Khalid Mourigh

Leesimpressie: "Jood", de vergeten geschiedenis van een beladen woord door Ewoud Sanders

Leesimpressie: Dit wil je écht niet weten door Huib Modderkolk