Oost en west, persoonlijke notities, toespraken en essays
Nino Haratischwili
Oorspronkelijke titel: Europa, wach auf! Texte und Reden (2025)
Woord vooraf: Nelleke Geel en Carla de Jong
Vertaald door: Elly Schippers en Jantsje Post
Z.pl.: Meridiaan Uitgevers
Februari 2026
175 blz.
Zeer aansprekende bundel met 16 toespraken en artikelen (van 2013–oktober 2025). Over leven in Georgië en Duitsland, over Rusland en Oekraïne, over onverdraagzaamheid en haat, over kunst en schrijven. Veel mooie, heldere en scherpzinnige teksten.
Opmerkelijke passages
- Over democratie, oost-westcontrasten. (9–28)
- Verschuivend perspectief: “in de huidige omstandigheden is het Westen voor mij vooral een waardegemeenschap, die momenteel door het Oosten wordt verdedigd – af en toe met blote handen, niet zelden met gevaar voor eigen leven.” (10)
- “Oost-Europa wordt gedefinieerd vanuit het Westen. (...) Alsof er twee Europa’s zijn, een eerste- en een tweederangs. (...) Maar waar begint ‘het Oosten’ precies?” (11–12)
- “Het Westen is duidelijk één cultuurgebied. Aristoteles is niet alleen een Griek, Caravaggio is niet alleen een Italiaan, Bach niet alleen neen Duitser, Van Gogh niet alleen een Nederlander, Cervantes niet alleen een Spanjaard, Shakespeare niet alleen een Brit, Freud niet alleen een Oostenrijker, enzovoorts. Ze zijn in eerste instantie allemaal Europeaan, ze zijn een vast onderdeel van de zogenoemde ‘cultuur van het Avondland’. Als je dat op Oost-Europa wilt toepassen, stuit je algauw op grenzen.” (13)
- Over verval van democratie in het westen. (17–19)
- “Hoe kan ik niet wanhopig zijn over de democratie als ze mensen in categorieën indeelt en empathie al naar gelang de geografie een andere prijs heeft.” (19)
- “Ik wil niet wanhopen, maar ik doe het wel, terwijl ik weet dat er geen alternatief is (...).” (25)
- “We moeten onder ogen zien dat Europa geen burcht is achter een zwaarbeveiligd hek. Europa is erop vertrouwen dat democratie en diversiteit mogelijk zijn.” (26)
- “Georgia on my mind. Een onmogelijke poging tot (zelf)analyse.” (29–36)
- Over leven in en met twee culturen. “Een gevoel dat je kunt beheersen, is geen gevoel.” (34)
- Onzichtbaar blijven (37–42). Over homofobie en de orthodoxe kerk.
- Creeping Borders. (43–47) “Je kunt niet over mensen praten zonder over grenzen te praten.” (43)
- Tsjechov: “Mensen die gelijk hebben, schrijven slechte boeken.” (47)
- Aan mijn dochtertje (49–55). Over vrouwen. Verzet tegen als kind vaak gehoorde uitspraak: “De man is het hoofd, de vrouw de nek – ze draait het hoofd de kant op waar ze het hebben wil.” (50–51)
- Europa, word wakker! (57–63) “Hoeveel slachtoffers heb je nog nodig om je liefde te bewijzen?” (63)
- Het museum van de toekomst (65–70). Over Rusland, “een land dat meer en meer verandert in een museum, een museum waar het verleden heden begint te worden.” (68)
- De wetenschap van de empathie. (71–82). Over schrijven. Over literatuur (74): “De literatuur is de ‘wetenschap van de empathie’, zou je kunnen zeggen.” (80)
- Zeventien keer Duitsland. (83–89) Over contrasten Georgië – Duitsland: “'Mijn woorden hebben in deze taal een thuis gevonden.” (89)
- De vakantie van het Westen is voorbij. (91–96) O.a. over Dutchbat. (91; 93)
- Wie is er bang voor de kunst? (97–106)
- “Het belangrijkste is dat de kunst interpretatie toelaat. Maar een dictatuur sluit elke interpretatie uit.”
- Koppeling veel dictatoriale regimes met geïnstitutionaliseerd geloof. (98)
- Elke kunstvorm is in de eerste plaats een taal, nooit eenduidig, zoals een samenleving nooit homogeen is. (104)
- De oorlog is afgelopen vrees de vrede (115–128). Over Bertolt Brecht.
- Vanzelfsprekend. (129–134) Over heimat.
- Wat verteld wordt, is afgesloten. (135–141)
- “De taal, de Duitse taal, adopteerde mij.” (137)
- Het laatste feest (143–169)
- Over reizen Georgië – Duitsland: “de dierenarts vertelde dat mijn hond meer rechten had dan ik, want hij had een Europees paspoort en ik niet.” (160)
