Ellis Island, verhalen over ontheemding en hoop
Georges Perec en Robert Bober
Oorspronkelijke titel: Récits d'Ellis Island. Histoires d'errance et d'espoir (1980)
Vertaald door Rokus Hofstede
Nawoord door Manet van Montfrans
Amsterdam / Antwerpen: Uitgeverij De Arbeiderspers
2025
167 blz.
Een bijzonder mooi uitgegeven, aangrijpend fotoboek met betrokken teksten over Ellis Island.
- Van 1892 tot 1954 doorgangscentrum voor 16 miljoen Europese emigranten, onder wie veel Joden.
- Vijf- tot tienduizend per dag.
- Elf betrokkenen vertellen in interviews over hun ervaringen. (101–157)
- “Perec zocht in de levensverhalen van de migranten naar een scenario voor het leven van zijn in de oorlog omgekomen Joodse ouders.”
- Het boek sluit aan bij de documentaire die Perec en Bober in 1980 maakten. Indrukwekkende combinatie van beeld en tekst, geschiedschrijving en persoonlijke ervaringen. Onbegrijpelijk dat dit boek niet eerder vertaald werd.
Opmerkelijke passages
- “Ellis Island is met andere woorden niets anders dan een fabriek om Amerikanen te produceren, een fabriek waar emigranten tot immigranten worden getransformeerd, een typisch Amerikaanse fabriek bovendien, even snel en efficiënt als een worsten-makerij in Chicago: op de lopende band zet je aan de ene kant een Ier, een Oekraïense Jood of een Italiaan uit de hak van de laars, en aan de andere kant – na inspectie van de ogen, inspectie van de zakken, vaccinatie, ontluizing – rolt er een Amerikaan van af.” (12)
- Slechts 2 tot 3 procent werd de toegang geweigerd: 250.000 mensen. Tussen 1892 en 1924 waren er drieduizend gevallen van suïcide op Ellis Island. (20)
- Overzicht emigranten naar landen van herkomst (23; 70).
- Inspectieformaliteiten duurden in het beste geval tussen de drie en vijf uur. (15)
- “Een oude Russische Jood kreeg het advies gebruik te maken van een Amerikaans klinkende naam, die door de autoriteiten van de burgerlijke stand zonder moeite kon worden opgeschreven. “Een bagagemedewerker adviseerde de naam Rockefeller, maar een paar uur later was de man die naam vergeten. Hij antwoordde in het Jiddisch: Schon vergessen en werd ingeschreven als Sean Ferguson.” (20)
- De eerste eigenaar van het eiland was Michiel Reyniersz Pauw, een rijke Amsterdamse koopman. In 1765 werd de naam Galgeneiland, tien jaar later werd het aangekocht door Samuel Ellis. (32)
- “(…) beschrijven, hoe doe je dat? vertellen, hoe doe je dat? kijken, hoe doe je dat?” (39)
- “Wat ikzelf, Georges Perec, hier ben komen uitzoeken heeft te maken met ontheemding, verstrooiing, diaspora. Ellis Island is voor mij bij uitstek de plaats van de ballingschap, dat wil zeggende plaats van de afwezigheid van plaats, de niet-plaats, het nergens. (…) iets vormeloos, wat amper onder woorden te brengen is, iets wat ik afsluiting kan noemen, of afscheuring, of afgesneden zijn, en wat voor mij op een heel innige, heel ondoorgrondelijke manier verbonden is met het feit dat ik Joods ben.” (58)
- Over Joodse identiteit. (58–65)
- “Ergens ben ik vreemd aan iets van mijzelf; ergens ben ik ‘anders’, maar niet anders dan de anderen, anders dan de ‘mijnen’; ik spreek niet de taal die mijn ouders spraken, ik deel geen enkele van de herinneringen die zij gehad kunnen hebben, iets wat van hen was, wat hen maakte tot wie ze waren, hun geschiedenis, hun cultuur, hun hoop, is niet aan mij doorgegeven.” (61)
- Over ontheemding en hoop. (65)
- Mevrouw Kakis (Italiaanse emigrante) vertelt hoe haar overleden zoontje (de begraafplaats is zoiets als stuk land dat u toebehoort) haar en haar familie toegang bood tot Amerika. (146)
- Manet van Montfrans, nawoord: Tussen geboortegrond en land van belofte. (159–166). Informatief en helder.
Lees ook:
Leesimpressie: De vluchtelingenrepubliek door David de Boer & Geert Janssen
