En de vierde keer zonken we. Vluchten langs de gevaarlijkste route naar Europa
Sally Hayden
Oorspronkelijke titel: My fourth time, we drowned. Seeking refuge on the world’s deadliest migration route (2022)
Vertaald door Hans E. van Riemsdijk & Marijke Gheeraert
Amsterdam: Uitgeverij Nieuw Amsterdam
2023
461 blz.
Macabere publicatie. Uitzonderlijk heftige lectuur. Veelomvattend en grondig. Over onvoorstelbaar gruwelijke ervaringen van vluchtelingen met name in Libië en Eritrea (maar ook in Ethiopië, Rwanda, Sierra Leone, Soedan), over mensensmokkel, over falende hulporganisaties, over bizar Europees migratiebeleid.
- Gebaseerd op veel persoonlijke contacten met vluchtelingen – waarbij telefoon essentieel was: 'Deze simkaart is ons leven.' (25)
- Reizen en literatuuronderzoek.
- Gedegen journalistiek werk van superieure kwaliteit van jonge Ierse journaliste.
- Goed geschreven.
- Zeer terecht onderscheiden met diverse prijzen.
- Vertaling niet altijd soepel; hier en daar wat slordigheden.
Opmerkelijke passages
- “Drie keer pakte de Libische kustwacht me op: de eerste keer voor Castelverde aan de oostkant van Tripoli, de tweede keer voor Zawiya en de derde voor Zuara. En de vierde keer zonken we. De vijfde keer bereikte ik de veiligheid.” Somalische vluchteling, nu in Europa. (7)
- Het verhaal van de Eritrese vluchteling Essey loopt als een rode draad door het boek. (o.a. 29–37; 377–382).
- Over Eritrea, het Noord-Korea van Afrika, “een van de meest gesloten, meest onmenselijke plekken ter wereld.” (31)
- Onderzoek in Soedan, waar in 2017 ordetroepen vrouwen publiekelijk afranselden voor het dragen van een broek. (40)
- Migranten werden in Libië als slaven geveild voor amper vierhonderd dollar per persoon. (50)
- Over de betalingen die smokkelaars eisten. (50–51)
- De Eritrese journalist Meron Estefanos “raamde dat in vijf jaar tijd vrienden, familie en leden van de Eritrese diaspora een miljard dollar aan losgeld betaalden om de vrijlating van vluchtelingen te bewerkstellingen.” (51)
- Over de smokkelbazen Kidane en Walid in Libië: “Soms hielden ze voetbalwedstrijdjes waarbij ze allebei een ploeg samenstelden met daarin hun zwakste gevangenen. Als iemand een schot miste schoten ze soms op diens voeten. Ze raakten hen niet, maar joegen de spelers doodsangst aan. De smokkelbaas die won mocht een meisje uit de groep gevangenen van de ander uitkiezen, meenemen en verkrachten.” (54)
- Verwijzing naar Hisham Matar. (70)
- EU-financiering: “De EU-steun bestond uit middelen voor de opleiding van politie- en douaneambtenaren, leveringen van bewapeningsapparatuur, helikopters, patrouilleschepen en voertuigen, en een aanzienlijk deel van het fonds ging naar de VN, in het bijzonder voor repatriëring van migranten naar de landen van herkomst. Tussen 2016 en 2021 werd er meer dan 4,8 miljard euro uitgetrokken voor meer dan vijfhonderd projecten in 26 Afrikaanse landen.” (87)
- 'Tussen 2014 en 2016 bereikte meer dan een half miljoen mensen Italië over zee; minstens 12.480 van hen overleefden hun poging niet.” (88)
- Over Frontex: “Opsporing is onze maatstaf voor succes.” (91)
- International Rescue Committee (VN) voor medische zorg, in 2018 onder leiding van de sociaaldemocraat David Miliband, de voormalige Britse minister van Buitenlandse Zaken, die bijna een miljoen dollar per jaar verdiende in zijn functie aan het roer van de hulporganisatie. (105)
- Over de VN; de Verdeelde Naties. (110–118)
- Over UNHCR. Budget in 2021 9,5 miljard dollar. (113)
- Over UNHCR & IOM (120–132): Eerste zes maanden 2015 registreerde UNHCR in Libië zes personen van de geplande achtduizend vluchtelingen. Geen van hen kreeg identiteitspapieren. (120)
- Salarissen UNHCR medewerkers in Tunis tussen 110.000 en 140.000 dollar per jaar aangevuld met bonussen die konden oplopen tot tienduizenden dollars. In Tunis waar het minimummaandloon 121 dollar bedroeg per maand kregen UNHCR-medewerkers tot 281 dollar per dag. (124–125)
- Extreme onkosten. 730.000 dollar voor huur van kantoor laptops à 5883 dollar per stuk. (127)
- Over het Rode Kruis. Pas in 1996 gaf het Internationale Comité van het Rode Kruis toe dat het wist van de Holocaust en de Jodenvervolging tijdens de Tweede wereldoorlog. (129)
- “Wat betreft de vluchtelingen in Libië was AZG vaak de enige grote organisatie die bereid was zich impactvol uit te spreken.” (130)
- Detentiecentra: repressie en intimidatie, gesanctioneerd door UNHCR-medewerker. (143–151)
- Simkaarten tijdens lange zeereizen verborgen in de mond van vluchtelingen. (153)
- Sierra Leone (158–180): Verminkingen tijdens de burgeroorlog. Wil je lange mouwen of korte? “Toen de oude man ‘korte’ zei, hakten de strijders zijn armen boven de elleboog af.” (159)
- “Het hele land telde maar zo’n 140 artsen – één per 50.000 inwoners.” (160–161)
- Over IOM. Budget 2019 meer dan twee miljard dollar. (168–169)
- “Dagvergoeding voor bezoekende VN-medewerkers bedroeg 254 dollar – boven op hun normale salaris.” (171)
- Rwanda (282–295)
- Aanbod 30.000 vluchtelingen uit Libië op te vangen. (283)
- “In 2014 sloot Australië een overeenkomst ter waarde van 40 miljoen dollar met Cambodja om vluchtelingen naar dat land te laten vertrekken (slechts tien mensen gingen op dat aanbod in).” (284)
- Participatie missie op de Middellandse Zee van Sea-Eye september 219. (315–334)
- Addis Abeba: Smokkelaars voor de rechter. (335–346)
- Proces tegen Kidane Zekarias Habtemariam, bij toeval gearresteerd. Na vier maanden ontsnapte hij. (344–345)
- Over “vrijwillige” terugkeer naar Ethiopië. “Sinds 2017 had de IOM – die jaarlijks circa 45 miljoen dollar van de EU kreeg voor haar programma in Ethiopië – 316 mensen teruggebracht naar dat land in de Hoorn van Afrika.” (342)
- Parijs en Berlijn: Europa in de beklaagdenbank. (347–352)
- Zaak tegen EU van twee juristen, Omer Shatz en Juan Branco, in juni 2019 voorgelegd aan Internationaal Strafhof (ICC), 245 pagina’s. (347–359)
- Israëlische mensenrechtenadvocaat Itamar Mann (Global Legal Action Network); parallel met apartheid. (354–356)
- Lawyers for Justice. (356–358)
- Kanttekening van de auteur. (383–390)
- Over betrokkenheid en rol als journalist. Online met de dood bedreigd. (387)
- Update december 2022. (391–399)
- Over uitlevering smokkelaars Walid en Kidane aan Nederland (393–394)
- Over receptie van het boek.
Lees ook:
Leesimpressie: In mijn ogen draag ik wolken door Forugh Karimi
